بیماری های ماهیان - قسمت سوم (بیماری های ویروسی)

بيماريهاي ويروسي:

1- نكروز عفوني لوزالمعده(IPN):

حساسيت قزل آلا به اين بيماري زياد است. تيرگي رنگ ، تورم شكم ،ضعيف شدن ماهي ، نقاط خونريزي روي بدن ، كمرنگي كبد، كليه وطحال وخونريزي لوزالمعده از نشانه هاي بيماري است. شدت بيماري زياد بوده ودرمان خاصي ندارد.

 

2-  نكروز بافتهاي خونساز(IHN):

تيرگي رنگ ، بيرون زدگي چشمها، برآمدگي شكم ازعلائم ظاهري بيماري است. بخش قدامي كليه آسيب زيادي مي بيند وپس از تشريح كمخوني اندامهاي داخلي به علت خونريزي فراوان ديده مي شود.

Viral haemorrhagic septicaemia(VHS)-3

مهمترين نشانه تلفات سنگين است كه معمولاً با خونريزي پوست همراه است . تيرگي رنگ، آبشش رنگ پريده، خونريزي اطراف چشم از علائم ظاهري است. در كالبد شكافي لخته هاي بزرگ خون روي غدد تناسلي و ماهيچه ها ديده مي شود. در شكل مزمن بيماري بيرون زدگي چشمها، ديده مي شودو به علت خونريزي شديد داخلي بسيار كمخون هستند.

 

 

بیماری های ماهیان - قسمت دوم (بیماری های باکتریایی)

بيماريهاي باكتريايي :

1- بيماري كلو مناريس (دهان پنبه اي):

باكتري فلكسي باكتر كلومناريس عامل بيماري است .اين باكتري در دماهاي بالاتر از 25 درجه شيوع مي يابد.

2- بيماري ساقه دمي يا آبهاي سرد:

اين بيماري سندرم بچه ماهي نورس قزل آلاي  رنگين كمان مي باشد ودر حرارت هاي بالا شيوع مي يابد.

3- فورونكولوز:

 از خطرناكترين بيماريهاي ماهيان است.اين باكتري جدا از بدن ميزبان نمي ئتواند تكثير يابد و در صورت وجود موادآلي و آلودگي درآاب قادرند چند روز زنده بمانند.

اين باكتري در سطح بدن ايجاد برآمدگيهاي تاول مانند مي كنند،كه در صورت پاره شدن تاولها خونابه خارج مي شود و ايجاد زخم و جراحت مي نمايد. در صورت بروز اين بيماري تمام ماهيان بايد از بين بروند.

 

4- آلودگي با باكتري آرمونوس هيدروفيلا:

اين باكتري به عنوان فلور پوست ودستگاه گوارش ماهي است و در آب نيز وجود دارد.اين بيماري باعث خونريزي در همه قسمتها به خصوص اطراف دهان ،قاعده باله ها مي شود.كليه ها و طحال را نيز درگير كرده وماهي در اثر كم خوني مي ميرد.

مهمترين مساله اصلاح شرايط محيطي وجداسازي ماهيان بيمار است.

5- بيماري باكتريايي كليه:

كليه اولين اندامي است كه درگير بيماري مي شود.متورم شدن شكم ،ايجاد جراحات يا زخم ها روي پوست و خونريزي از علايم اين بيماري است.درداخل ماهيچه ها حفراتي ناشي از جراحات ايجاد شده ، حالت غاري شكل درعضلات ايجاد مي گردد. معمولاً تلفات بالاست.

 

6- ويبريوزيز :

اين بيماري مختص ماهيان آبهاي شور است.البته دربرخي ماهيان آب شيرين مانند قزل آلا هم گزارش شده است. جراحات و زخمهاي عميق وخونريزي زياد رابه دنبال دارد. كليه ها ، كبدو طحال هم آسيب مي بينند. آسيت يا آب آوردگي شكم از ديگر علائم آن است.

  

براي تشخيص بيماريهاي باكتريايي علاوه بر علائم ظاهري بايد از روشهاي كشت سلولي هم استفاده كرد، اما در مورد بيماريهاي ويروسي استفاده از ميكروسكوپهاي الكتروني و آزمايشات سرمي هم نياز است، پس نمي توان به علائم ظاهري اكتفا كرد. 

بیماری های ماهیان - قسمت اول (بیماری های انگلی)

محافظت از ماهيان دربرابرعوامل بيماريزايي كه يك مزرعه پرورش ماهي راتهديد مي كنند، مهمترين، آسانترين و كم هزينه ترين روش جلوگيري ازصدمه ها و ضايعات ناشي از بروزبيماريهاست. در محيطهاي طبيعي ماهيها كمترازمحيطهاي پرورشي بيمار مي شوند. به طوركلي محيطهاي طبيعي بازهستند ومواد غذايي زنده فراوان است. شرايط محيطي در اقيانوسهاودرياها نسبتاً ثابت بوده و به طور معمول داراي تغييرات فصلي وآرام است، درحاليكه در استخرهاي پرورشي اين تغييرات شديدتر بوده وماهيان مجبور به تحمل تغييرات فيزيكي وشيميايي سريعتري مي باشد . به عنوان مثال تغييرات درجه حرارت، PH، CO2 وغيره حتي روزانه بوده و ماهيان متحمل استرسهاي شديد مي شوند. استرس مجموعه واكنشهاي فيزيولوژيكي است كه به وسيله آن يك حيوان درجهت حفظ متابوليسم طبيعي خود در برابر تغييرات فيزيكي و شيميايي محيط خود تلاش مي كند. استرسها بر اساس منشأ توليد و كيفيت شامل استرسهاي زيست شناختي، شيميايي وفيزيكي هستندكه شامل تراكم وبار آلودگي مواد دفعي و متابوليتها، آلودگيهاي شيميايي آب، عدم كيفيت وكميت غذا ونامناسب بودن فاكتورهاي درجه حرارت آب،روشنايي، گازهاي محلول، روشنايي و... مي باشند. البته استرسهاي ناشي از مديريتهاي ضعيف مانند دستكاري، انتقال متراكم ماهي، روشهاي مختلف تغذيه دستي واتوماتيك واجراي عمليات درماني رانيز بايداضافه كرد. در واقع ماهيان براي حفظ شرايط نسبتاً ثابت داخلي خود (فشاراسمزي، غلظت داخلي، غلظت نمك خون و...) دايم مجبور به تحمل تغييرات و خو گرفتن با عوامل متغيير محيط خارجي هستند، درصورتي كه اين توانايي براي خوگرفتن به حد كافي درماهي وجود نداشته باشد يا تغييرات حاصل واسترس بيش از حد قوي باشند، بيماري در ماهيان رخ خواهد داد. به هرگونه تغييرات حالت بدن ماهي ويا يكي ازاعضاي آن به طوري كه ماهي براي اصلاح وبه حالت عادي در آوردن فعاليت فيزيولوژيكي خود با مشكل رو به رو شود ، بيماري گفته مي شود. دو خط دفاعي عليه هجوم عوامل بيماريزا در يك سيستم پرورش ماهي شامل محافظت وپيشگيري است . محافظت، به معني  ايجاد شرايط بهداشتي درمزرعه پرورش ماهي است كه ماهيان قادر به تغذيه ورشد سريع بوده وبدون تهديد عوامل بيماريزا به مرحله بيماريزا دست يابند. اما پيشگيري، به معني ايجاد شرايط مطلوب زيستي ازلحاظ تمام شرايط محيطي مانند، شرايط فيزيكي، شيميايي و بوم شناختي، تغذيه و مديريتي براي ماهيان پرورشي است تا بدين ترتيب با كاهش استرسها وافزايش مقاومت ، پرورش ماهيان با تحمل كمترين خطر و به طور اقتصادي استمرار يابد.

 ماهي براي مبارزه با عوامل بيماريزا داراي سيستم دفاع اختصاصي وغيراختصاصي مي باشد، اما اگر استرس وارده ماهي رابه مرحله خستگي وتحليل رسانده باشد، بيماري بر ماهي غلبه مي كند. مطالعات بيماري شناسي نشان مي دهدكه زمينه ساز اصلي بروز بيماري ناشي از فشار استرسها بوده ودر واقع عوامل عفوني فقط جريان نابساماني را تشديد كرده و علائم خاص بيماريزايي خود را ظاهر ساخته اند. بعضي ازعوامل بيماريزا ي زيستي شامل ميكروارگانيزمها وماكروارگانيزمها جزء فلور طبيعي بدن ماهي وآب بوده وحضور آنها اجتناب ناپذير است. پس رعايت بهداشت استخرها و نگهداري ماهيان دور از استرس و در شرايط بهينه – كه باتوجه به گونه ماهي ونيازهاي آن، متفاوت است- مي تواند به حفظ سلامت ماهيان كمك شاياني نموده وهزينه هاي پرورش را تا حد زيادي كاهش دهد . آنچه مسلم است؛ پيشگيري بهتراز درمان است. در اين مجموعه چند نمونه   ازبيماريهاي عفوني معرفي شده است.

در مبحث بيماريهاي عفوني ، بيماريهاي انگلي،ويروسي ، باكتريايي و قارچي مطرحند.

بيماريهاي انگلي:

 1- لكه سفيد ياايك (Ich) :

عامل بيماري، انگل تك ياخته اي Ichthyophthirius است. ايكتيوفتيريوس انگل طبيعي كپور و ماهي طلائي است ولي ميزبان اختصاصي ندارد و ميتواند گونه هاي زيادي از ماهيان را مبتلاسازد. اين انگل بزرگ بوده و با چشم غير مسلح ديده مي شود. درآلودگيهاي شديدبرانشي ، ماهي علائمي شبيه خفگي از خود نشان مي دهد.در ورودي آب جمع مي شوند، نزديك سطح آب شنا مي كنندو از حبابهاي هوا روي آب جهت تنفس استفاده مي كنند. 

 

2-    2- آلودگی با انگل تک یاخته تریکودینا:

اين تك ياخته اي ، به طور معمول تمامي ماهيان آب شيرين را آلوده مي سازد و از تاس ماهيان ، كپور ماهيان ، قزل آلا و ديگر ماهيان جدا شده است. اين انگل پوست وآبشش ماهيان را آلوده مي سازد و ترشح بيش از حد موكوس موجب نقص در عمل تنفس مي گردد. آلودگيهاي ثانويه در اثر باكتريها و قارچها نيز ممكن است به دليل صدمه هاي وارده به پوست در اثر اين انگل بوجود آيد. اين انگل در تمامي منابع آبي وجوددارد ودر استخرهاي پرورشي شيوع زيادي دارد. اغلب به راحتي به وسيله مواد شيميايي برطرف ميشود و لي دوباره بر مي گردد. بنابر اين ، رعايت اصول بهداشت و پيشگيري وتغذيه مناسب از اهميت زيادي برخورداراست.

3- آلودگي باانگل ميكسوبولوس سربراليس(بيماري چرخش):

  

ين    انگل مسبب بيماري چرخش در قزل آلاي رنگين كمان است.  در صورتي كه انگل ماهي جوان را قبل از اينكه غضروفهاي آن استخواني گردند آلوده نمايد، از طريق ديواره روده به جمجمه مهاجرت مي كند. تغيير شكل شديد اسكلت درناحيه سر و نيمه خلفي بدن وهمچنين اختلالات رفتاري نتيجه اين عفونت خواهد بود. چنين آسيبي فعاليت عادي دستگاه عصبي واندام تعادل را مختل كرده و باعث رفتار چرخش درماهي ميزبان مي گردد.تغييررنگ و سياهي قسمت خلفي  بدن ازعلائم اين بيماري است.  

4- آلودگي به انگل ديفليوبوتريوم:  

اين انگل پرياخته اي داراي كيست سفيدرنگ در بدن ماهي است. تعداد زياد اين كيستها كه با چشم غير مسلح ديده مي شوند، درهنگام فروش ماهيان مشكل ايجاد مي كنند.اين كيستها در اثر پختن يا انجماد ازبين مي روند.

 

 5- آلودگي با انگل تريه نوفوروس:

اين انگل در آبهايي كه اردك ماهي وجود دارد به وفور زندگي مي كند.اردك ماهي ميزبان نهايي است. اما ماهي قزل آلا معمولاً ميزبان مرحله عفوني زندگي انگل است.

 6- آلودگي به انگل آرگولوس:

اين انگل سخت پوست درآبهاي ساكن ودرفصول گرم بيشتر شيوع مي يابد و به عنوان يك مشكل عمده در ماهيان قزل آلاي پرورشي مطرح مي باشد. آرگولوس قادر است در طي تغذيه خود عوامل بيماريزاي ويروسي وباكتريايي را از يك ماهي به ماهي ديگر انتقال دهد.

        

7-  آلودگي به كرم قلابدار لرنه آ:

ف  جنس ماده اين انگل زندگي انگلي دارد. انگل بالغ لرنه آ به موجودي چرمي و كرم مانند تبديل مي شود كه به وسيله سر لنگر مانند خود تا عمق چند ميلي متري درون ماهيچه هاي ماهي نفوذ كرده وبه آن متصل مي شود.انگل ماهيان آب شيرين وبه طور عمده ماهيان گرمابي راآلوده مي سازد. انگل در اثر تغذيه از خون مجب كم خوني و ضعف عمومي ماهي گشته وبه ويژه در بچه ماهي ها موجب مرگ آنها مي شود.بهترين راه براي پيشگيري جلوگيري از ورود ماهيان آلوده و وحشي به استخر و استفاده از آب سالم مي باشد.ضدعفوني كردن استخرها با آهك و خشك نمودن استخرها ، سم پاشي استخرهاي پرورش ماهي با سموم ارگانوفسفره نيز موثر است .

8 - آلودگي با انگل ديپلوستوموم :

مرحله متاسركر انگل ديپلوستوموم در عدسيه ، زجاجيه وشبكيه چشم بسياري از گونه هاي ماهيان آب شيرين از جمله قزل آلاي رنگين كمان زيست مي كند وممكن است به نابودي كامل عدسي منجر شود .آنها پس از ورود به بدن ماهي به طرف چشمها مهاجرت مي كنند و سبب تحريك و حركت بسيار سريع ماهيان در آب مي شوند كه به ايجاد درخشش نقره اي  در پهلوي ماهيان در زير آب منجر مي گردد.